تحلیل قدرت در اندیشه سیاسی آیت‌الله میرزای شیرازی

نوع مقاله: علوم سیاسی

نویسندگان

1 استاد علوم سیاسی دانشگاه امام صادق

2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه امام صادق

چکیده

میرزا محمد‌حسن حسینی شیرازی از علمای بزرگ و مؤثر معاصر شیعه محسوب می‌گردد. وی ازآن‌رو که در عمل سیاسی نیز وارد شد، اثر شگرفی در تاریخ ایران به‌جای گذاشت و جایگاه مهمی در سیر اندیشه سیاسی شیعه دارد. بنابراین پرداختن به اندیشه سیاسی ایشان ضروری به‌نظر می‌رسد. هر چند نمی‌توان به شکل شفاف نظریه حکومت خاصی در اندیشه آیت‌الله شیرازی استخراج کرد ولی با جستجو در اظهارنظرها و برخی نامه‌ها یا پاسخ‌ به استفتاء‌هایی که از وی به‌جای مانده است، می‌توان به شبه‌نظریه یا دیدگاه رسید. مقاله حاضر می‌کوشد با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس نظریة بحران اسپریگنز به درک دیدگاه میرزای شیرازی در تحلیل و تجویز نظام مطلوب قدرت بپردازد و طی آن چهار مرحلة نظریة بحران به ترتیب: برهم خوردن تعادل سیاسی و خطر نفوذ بیگانگان بحران‌های اصلی زمانة میرزای شیرازی، نفوذ فرهنگی و سیاسی بیگانگان درک مشکلة اصلی توسط میرزا، اصل اغتصاب و حفظ کیان اسلامی نظام مطلوب میرزا برای بازسازی جامعه و در نهایت الگوی دو بخشی احکام شرعی ـ احکام عرفی، در قدرت با تفوق فقها تجویز و توصیف میرزا برای حل بحران زمانة خود بیان می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Concept of Power in Ayatollah Mirza Shirazi's Political Thought

نویسندگان [English]

  • Jalal Dorakhshah 1
  • mohsmadsadiq kazemi 2
1 Professor of political science at Imam Sadiq (a.s.) University
2 PhD Student of political science at Imam Sadiq (a.s.) University (Corresponding Author)
چکیده [English]

Mirza Mohammed Hassan Husseini Shirazi is one of the prominent Muslim scholars whose views consider to be very effective in formation of contemporary Islamic Political Thought. Due to his practical role and involvement in Political affairs his role is of a great influence in this regard. Therefore, it is necessary to deal with his political thought. Although there is no specific  work or theory  attributed to his political though, yet according to what he left behind in form of decrees, fatwas, notes and letters one can talk about a semi-theory  as far as his political views  are concerned. The article argues that responding to cultural and political  influence by foreign powers, guaranteeing the survival of Islamic Entity, and  finding a proper system for rebuilding the society are the main components of his views.  

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mirza Mohammed Hassan Husseini Shirazi
  • Shia Political Thought
  • Velaayate Fuqaha
  • Iran
  • Qajar

 

1. اردبیلی، احمد بن محمد (مقدس اردبیلی) (1403 ه.ق)، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، چاپ اول، جلد سوم.

2. اصفهانی کربلایی، حسن (1382)، تاریخ دخانیه یا تاریخ وقایع تحریم تنباکو، با تصحیح رسول جعفریان، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ اول.

3. اصفهانی، حسین بن محمد راغب (1412ه.ق)، المفردات فی الفاظ القرآن، بیروت: دارالعلم، چاپ اول.

4. آبادیان، حسین (1376)، اندیشه دینی و جنبش ضد رژی در ایران، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، چاپ اول.

5. آجدانی، لطف‌الله (1385)، علما و انقلاب مشروطیت ایران، تهران: نشر اختران، چاپ دوم.

6. آشوری، داریوش (1373)، دانشنامه سیاسی (فرهنگ اصطلاحات و مکتب‌های سیاسی)، تهران: انتشارات مروارید، چاپ سوم.

7. آقابزرگ تهرانی (1363)، میرزای شیرازی، ترجمه اداره کل تبلیغات و انتشارات وزارت ارشاد، تهران: وزارت ارشاد، چاپ دوم.

8. بشیر، حسین (1386)، «روشنفکران و گفتمان توسعه سیاسی در عصر قاجار»، رهیافت انقلاب اسلامی، شماره 3.

  1. بشیریه، حسین، جامعه‌شناسی سیاسی، تهران: نشر نی، چاپ نوزدهم.
  2. بهبهانی، محمدباقر (وحید) (1310 ه.ق)، رساله عملیه متاجر (با تعلیقات میرزای شیرازی)، تهران: شیخ رضا تاجر تهرانی، چاپ اول.
  3. ترکمان، محمد (1362)، رسائل، اعلامیه‌ها، مکتوبات و روزنامه شیخ فضل‌الله نوری، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا، چاپ اول، جلد اول.
  4. جمال‌زاده، ناصر (1383)، «جایگاه مردم در اندیشه و عمل سیاسی علمای شیعه»، دین و ارتباطات، شماره 22.
  5. حاتمی، حسین (1390)، «میرزای شیرازی اول»، در اندیشه سیاسی متفکران مسلمان، علی‌اکبر علی‌خانی و همکاران، تهران: پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم تحقیقات و فناوری، چاپ اول، جلد 9.
  6. دولت‌آبادی، یحیی (1361)، حیات یحیی، تهران: کتابخانه ابن‌سینا، تهران، چاپ دوم
  7. صفایی، ابراهیم (بی‌تا)، اسناد سیاسی دوره قاجاریه، بی‌جا.
  8. کدی، نیکی ر (1356)، تحریم تنباکو در ایران، ترجمه شاهرخ قائم‌مقامی، تهران: انتشارات فراکلین، چاپ اول.
  9. کرمانی، ناظم الاسلام (1362)، تاریخ بیداری ایرانیان، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، چاپ چهارم، جلد دوم.
  10. کسروی، احمد (1387)، تاریخ مشروطه ایران، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ بیست و سوم.
  11. مطهری، مرتضی (1373)، اسلام و مقتضیات زمان، تهران: انتشارات صدرا، چاپ نهم، جلد اول.
  12. مظفر، نامدار (1373)، «میراث پایدار اندیشه‌های سیاسی میرزای شیرازی در حوزه معرفت سیاسی»، در سده تحریم تنباکو، به اهتمام موسی نجفی و رسول جعفریان، تهران: امیرکبیر، چاپ اول.
  13. منصوری، جواد (1388)، استعمار فرانو: نظام سلطه در قرن 21، تهران: امیرکبیر، چاپ دوم.
  14. نجفی، موسی و فقیه حقانی، موسی (1388)، تاریخ تحولات سیاسی ایران: بررسی مؤلفه‌های تکوین دولت ـ ملت در گسترده هویت ملی ایران، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر، چاپ ششم.
  15. نیازمند، سید رضا (1383)، شیعه در تاریخ ایران: شیعه چه می‌گوید و چه می‌خواهد؟، تهران: حکایت قلم نوین، چاپ اول.
  16. حقیقت، سید صادق (1391)، روش‌شناسی علوم سیاسی، قم: دانشگاه مفید، چاپ سوم.
  17. اسپریگنز، توماس (1365)، فهم نظریه‌های سیاسی، ترجمه فرهنگ رجایی، تهران: آگاه، چاپ دوم.

مقالات:

 حقیقت، سید صادق و حجازی، سید حامد (1389)، نقد و معرفی‌: نگاهی انتقادی به کاربرد نظریه بحران اسپرینگز در مطالعات سیاسی، علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم (7)، شماره 49 بهار 1389.